Rhestr Goch Newydd y DU ar gyfer adar: mwy na un ym mhob pedair rhywogaeth mewn perygl difrifol

Wednesday 1 December 2021

Mae Rhestr Goch y DU ar gyfer adar bellach yn cynnwys 70 o rywogaethau, ac mae hynny bron yn ddwbl hyd arolwg cyntaf y DU yn 1996.

  • Mae Rhestr Goch y DU ar gyfer adar bellach yn cynnwys 70 o rywogaethau, ac mae hynny bron yn ddwbl hyd arolwg cyntaf y DU yn 1996.
  • Gwenoliaid du, llinosiaid gwyrdd, gwenoliaid y bondo ac elyrch Bewick wedi’u hychwanegu at Restr Goch y DU, rhestr gynyddol o adar sydd bellach o dan fygythiad.
  • Serch hynny, mae yna newyddion da, wrth i’r gwybedog brith, ymfudwr cyfarwydd sy’n teithio’n bell i goetiroedd derw Cymru yn ystod yr haf, symud o’r rhestr Goch i’r rhestr Oren.

Mae’r asesiad diweddaraf o statws 245 o rywogaethau adar mwyaf cyfarwydd y DU – Adar o Bryder Cadwraethol 5 – yn dangos bod 70 o rywogaethau bellach o’r ‘pryder cadwraethol uchaf’ ac wedi’u gosod ar Restr Goch yr asesiad. Mae’r Rhestr Goch sydd newydd ei diwygio bellach yn cynnwys rhywogaethau adar cyfarwydd o Gymru, fel gwenoliaid du, llinosiaid gwyrdd a gwenoliaid y bondo, sydd wedi’u hychwanegu at y rhestr am y tro cyntaf.

Mae’r adroddiad wedi gosod 70 o rywogaethau ar y rhestr Goch, 103 ar y rhestr Oren a 72 ar y rhestr Werdd. Mae’n bryder bod y Rhestr Goch bellach yn cynnwys dros chwarter (29%) o rywogaethau’r DU – mwy nag erioed o’r blaen. Gosodwyd y rhan fwyaf o’r rhywogaethau ar y Rhestr Goch oherwydd y gostyngiad sylweddol yn eu niferoedd, sydd wedi haneru o ran nifer neu amrywiaeth yn y DU yn ystod y degawdau diwethaf. Mae eraill yn parhau i fod ymhell islaw'r lefelau hanesyddol neu cânt eu hystyried dan fygythiad o ddiflannu am byth yn fyd-eang.

Mae Adar o Bryder Cadwraethol 5 yn adroddiad a wnaed gan glymblaid o sefydliadau cadwraeth a monitro adar blaenllaw y DU i adolygu statws holl adar cyfarwydd y DU, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Cafodd pob rhywogaeth eu hasesu ochr yn ochr â set o feini prawf safonol a’u rhoi naill ai ar Restr Goch, Oren neu Wyrdd - sy'n dangos lefel gynyddol o bryder cadwraethol.

Mae’r gwenoliaid du wedi symud o’r Rhestr Oren i’r Rhestr Goch oherwydd gostyngiad brawychus yn nifer y boblogaeth, gyda gostyngiad o 72% i'w weld yng Nghymru rhwng
1995 - 2018. Mae hyn yn uwch na chyfartaledd y DU, a Chymru welodd y gostyngiad uchaf ar draws y DU. Mae’r gwenoliaid du yn ymuno ag adar adnabyddus eraill, fel y gwcw a thelor y coed, sydd eisoes ar y rhestr Goch, sy'n mudo rhwng y DU ac Affrica Is-Sahara bob blwyddyn. Rhaid i waith i fynd i'r afael â'u dirywiad ganolbwyntio ar eu tiroedd bridio yma a thrwy weddill eu taith fudol, sy'n gofyn am gydweithrediad a chefnogaeth ryngwladol.

Mae’r aderyn gardd cyfarwydd, y llinos werdd, wedi symud o’r Rhestr Werdd i’r Rhestr Goch ar ôl gostyngiad sylweddol iawn (71% yng Nghymru ers 1995) a achoswyd gan achos difrifol o'r clefyd trichomonosis. Mae'r haint yn cael ei ledaenu drwy fwyd a dŵr yfed halogedig, neu gan adar sy’n bwydo ei gilydd gyda bwyd sydd wedi’i chwydu yn ystod y tymor bridio. Gall perchnogion gerddi helpu i arafu cyfraddau trosglwyddiadau drwy roi'r gorau i fwydo dros dro os oes adar sâl yn cael eu gweld a gwneud yn siŵr bod porthwyr adar gardd yn cael eu glanhau’n rheolaidd.

Tanlinellodd hen adroddiadau Adar o Bryder Cadwraethol gyflwr adar ffermdir, coetir ac ucheldir. Mae’r adroddiad hwn yn ychwanegu mwy o rywogaethau ffermdir ac ucheldir at y rhestr Goch. Mae pum deg naw o adar yn parhau ar y rhestr Goch o asesiadau’r gorffennol; mae nifer o'r rhain, fel y drudwy, y gylfinir a’r durtur, yn dal i ostwng.  Mae’r gostyngiad cyfredol yng nghyfraddau’r gylfinir yng Nghymru, diolch i waith a gynhaliwyd gan BTO Cymru, yn awgrymu y gallai’r rhywogaeth ddiflannu’n gyfan gwbl fel aderyn bridio ymhen 12 mlynedd. Caiff ei ystyried bellach fel un o’r blaenoriaethau cadwraeth adar mwyaf dybryd yng Nghymru. Mae colli cynefinoedd a rheoli cynefinoedd yn wael ymhlith y rhesymau dros y gostyngiad. Mae wedi arwain at ostyngiad o bron i 70% yn y niferoedd ers 1995 ac mae ei amrywiaeth wedi haneru.

Fel yr amlinellwyd yn adroddiad Cyflwr Natur 2019, mae ein poblogaethau adar yn wynebu nifer o heriau yma a thramor. Mae’r rhain yn cynnwys newidiadau i’r ffordd y caiff tir ei reoli (yn enwedig ffermdir sy’n gyfystyr â 80% o arwynebedd tir Cymru), newid hinsawdd, trefoli, rhywogaethau estron goresgynnol a llygredd.

Mae'r adroddiad hefyd yn codi pryderon ynglŷn â statws poblogaethau adar gaeaf, gyda rhywogaethau fel alarch Bewick yn ymuno â’r rhestr Goch. Gyda hinsawdd Ewropeaidd yn cynhesu, mae rhai adar sy’n bridio yn yr Arctig yn ‘stopio am ychydig’ yn nwyrain Ewrop yn hytrach na hedfan i Brydain.

Mae’r ydfran hefyd yn rhywogaeth bwysig arall i Gymru sy’n symud o’r rhestr Werdd i’r rhestr Oren. Mae wedi’i gosod ar y rhestr Oren oherwydd ei bod yn cael ei hystyried bellach mewn perygl o ddiflannu’n llwyr ar raddfa Ewropeaidd. Mae dros 20% o’r boblogaeth Ewropeaidd o ydfrain yn bridio yn y DU, ac yng Nghymru mae’r niferoedd wedi gostwng 58% rhwng 1995 a 2018. Aderyn arall sy’n symud at frig y rhestr Oren yw’r gynffonwen. Mae niferoedd aderyn cân yr ucheldir wedi gostwng yn syfrdanol, gan sbarduno’r angen i ddeall y rheswm dros eu gostyngiad.

Dywedodd Julian Hughes, Pennaeth Rhywogaethau RSPB Cymru:

Mae gweld cynnydd yn nifer y rhywogaethau sydd ar y rhestr Goch yn peri pryder unwaith eto. Mae’r asesiad newydd hwn yn dangos ein bod yn colli nifer o rywogaethau adar mwyaf cyfarwydd a hoffus Cymru, sy’n tanlinellu difrifoldeb yr argyfwng byd natur sy'n ein hwynebu. Mae Cymru eisoes ymhlith un o'r gwledydd sydd wedi gweld y dirywiad mwyaf mewn bywyd gwyllt yn y byd, ac mae angen gweithredu ar frys i newid hyn, gan gynnwys targedau cryf, sy'n gyfreithiol rwymol, i atal ac adfer y golled byd natur, a Chynllun Ffermio Cynaliadwy sy’n cefnogi dulliau ffermio sy’n gyfeillgar i fyd natur. Mae gostyngiad cyflym rhywogaethau fel ydfrain a’r gynffonwen yn frawychus ac mae angen mynd i'r afael ag e ar frys.

Dywedodd Kelvin Jones, Cydlynydd Datblygiad, BTO Cymru:

“Mae’n bryderus gweld y rhestr Goch yn tyfu ac yn adlewyrchu gostyngiad parhaol adar yng Nghymru. Er hyn, mi ydyn ni’n gweithio i newid hyn. Mae’n ymchwil yn tracio bridio'r Gylfinir yng Ngogledd Cymru, er enghraifft yn mynd i allu helpu ni rhoi pin-bwynt yn union le mae angen gwaith cadwraethol i helpu’r rhywogaeth eiconig yma. Mae’n diolch pennaf yn mynd i wirfoddolwyr sydd wedi cymryd rhan mewn cynlluniau BTO ac arolygon sydd wedi rhoi dealltwriaeth i ni o’r boblogaeth o'r adar yng Nghymru, ac rydym yn ddiolchgar i bob un sydd wedi rhoi o’i hamser i helpu i fonitro'r adar.”

Dywedodd Patrick Lindley, Uwch Adaregwr, Cyfoeth Naturiol Cymru:

“Wrth ymateb i’r argyfwng byd natur, mae 5ed asesiad adar y DU yn rhoi cipolwg i ni o ‘iechyd’ ein hadar o fewn y DU. Mae’r problemau sy’n wynebu adar y DU, boed yn boblogaethau adar bridio neu adar nad ydynt yn bridio, yn broblemau sy’n wynebu ecosystemau cyfan. Mae’n hanfodol ein bod yn sicrhau mai’r rhwydweithiau ecolegol cryf ar draws Cymru yw ‘curiad calon’ cadwraeth byd natur.

“I rai rhywogaethau, mae adroddiad y DU yn cynnig gobaith, gyda dwy rywogaeth gyfarwydd o adar coetir Cymru (gwybedog brith a'r fronfraith) yn symud o’r rhestr Goch i’r rhestr Oren. Serch hynny, mae rhywogaethau eraill yn gwaethygu. Mae’r gylfinir bellach yn cael ei ystyried fel yr aderyn sy’n cael y flaenoriaeth fwyaf o ran cadwraeth adar yng Nghymru a’r DU, ac mae'r amser ar gyfer gweithredu effeithiol yn prysur ddiflannu. Mae’n cael ei gydnabod fwyfwy bod ein hamgylchedd naturiol yn bwysig nid yn unig i'w bioamrywiaeth, ond hefyd i'r buddion amryfal y mae byd natur yn eu cynnig i bobl. Yr her i ni i gyd yw cyfathrebu’r buddion ehangach hyn ar draws ein cymdeithas gyfan er mwyn helpu i gyfrannu at wyrdroi'r dirywiad hwn.”

Newidiadau i’r rhestrau


                                                             2015                            2021   

Coch                                                  67 rhywogaeth             70 rhywogaeth

Oren                                                  96 rhywogaeth             103 rhywogaeth

Gwyrdd                                              81 rhywogaeth             72 rhywogaeth

Cyfanswm y rhywogaethau                    244                              245


GORFFEN

Am wybodaeth bellach ac i drefnu cyfweliad, cysylltwch â:

Carwyn Evans: Swyddog Cyfathrebu a Digwyddiadau RSPB Cymru ar 07761 331050 neu  carwyn.evans@rspb.org.uk

Last Updated: Wednesday 1 December 2021

Tagged with: Country: Wales Topic: Birds Topic: Conservation Topic: Amber Topic: Green Topic: Red Topic: Wales Topic: Welsh Topic: Conservation Topic: Species conservation